Amerykańska Centralna Agencja Wywiadowcza (CIA) w latach 50. XX wieku szczegółowo monitorowała zakłady przemysłowe w Ozimku na Opolszczyźnie. Dokumenty opublikowane w archiwum internetowym „Internet Archive” rzucają nowe światło na historię tego regionu i jego znaczenie w okresie zimnej wojny.
Fabryka czołgów w Ozimku w oczach amerykańskiego wywiadu
Z odtajnionych raportów CIA wynika, że huta w Ozimku, położona około 20 kilometrów na wschód od Opola, była kluczowym punktem na mapie przemysłowej Polski. Amerykanie zwracali uwagę na jej strategiczne położenie przy linii kolejowej do Lublińca oraz na dobrze rozbudowaną infrastrukturę załadunkową. Przed wojną zakład produkował rury, ale Niemcy przekształcili go w fabrykę czołgów. Po 1945 roku Sowieci wywieźli całe wyposażenie, a część budynków wysadzili w powietrze.
Jak czytamy w raportach, odbudowa zakładu rozpoczęła się po przybyciu marszałka Konstantina Rokossowskiego do Polski, a pełną produkcję uruchomiono w listopadzie 1951 roku. Fabryka pracowała na trzy zmiany, zatrudniając około 5 tysięcy pracowników. Co ciekawe, według jednego z dokumentów zakład produkował głównie amunicję, części do broni i elementy czołgów, a nie gotowe pojazdy.
Odlewnia „Huta Andrzeja” i elektrownia
Amerykański wywiad opisywał także pobliską odlewnię, nazwaną „Hutą Andrzeja”, która miała zatrudniać około 600 osób, a po rozbudowie nawet 1500. Planowano w niej produkcję blach stalowych potrzebnych do budowy czołgów. W marcu 1952 roku odbudowa odlewni nie była jeszcze zakończona. W raportach wspominano również o dużej elektrowni dostarczającej energię dla całego kompleksu, która podobnie jak inne obiekty została splądrowana przez Sowietów, a następnie odbudowana.
Skutki społeczne w regionie
Dokumenty CIA zwracają uwagę na trudną sytuację w rolnictwie. Dawne niemieckie majątki przekształcono w państwowe gospodarstwa rolne, które borykały się z ogromnymi niedoborami pracowników. Młodzi ludzie masowo migrowali do miast, aby pracować w przemyśle, co powodowało, że PGR-y nie były w stanie wykonać zadań w okresie sadzenia i zbiorów. Kierownictwo fabryki apelowało do pracowników o pomoc w pracach polowych, argumentując, że to w ich interesie, aby zapewnić sobie dostęp do chleba i ziemniaków.
Te historyczne materiały, zatwierdzone do publikacji w 2009 roku, stanowią cenny wkład w poznanie lokalnej historii i pokazują, jak ważnym ośrodkiem przemysłowym był Ozimek w czasach PRL.
Źródło: Gmina Ozimek dawniej
Fot. facebook.com
